Çanakkale Şehitlik Gezisi: Gelibolu Yarımadası Rehberi

Gelibolu Yarımadası, çam ormanları ve zeytinlikleriyle bugün huzurlu bir doğa parkı gibi görünüyor. Ama 1915’te Birinci Dünya Savaşı’nın en kanlı cephelerinden birine sahne oldu ve bugün her iki tarafın askerleri için yapılmış şehitlik ve anıtlarla dolu bir tarihi alan. Burayı gezmek bir tatilden çok, bir anma yolculuğu. Bu yazıda yarımadadaki başlıca durakları ve ziyareti hak ettiği saygıyla nasıl yapacağınızı anlatıyoruz.

Kısaca 1915

1915’in başında İngiltere ve Fransa öncülüğündeki İtilaf Devletleri, Osmanlı başkenti İstanbul’a ulaşmak için Çanakkale Boğazı’nı geçmeye çalıştı. 18 Mart 1915’teki büyük deniz saldırısı başarısızlıkla sonuçlandı; bu gün bugün Çanakkale Deniz Zaferi olarak anılıyor. Ardından 25 Nisan 1915’te yarımadanın farklı noktalarına çıkarma yapıldı; Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerlerin (Anzaklar) karaya çıktığı yer bugünkü Arıburnu’ydu. Aylarca süren siper savaşının ardından İtilaf kuvvetleri 1916’nın başında yarımadadan çekildi. Her iki tarafın da yüz binlerce askeri yaralandı ya da hayatını kaybetti.

Başlıca Duraklar

Çanakkale Şehitler Abidesi

Yarımadanın güney ucunda, Morto Koyu’na bakan Hisarlık Tepesi’nde yükselen ve 1960’ta açılan anıt, Çanakkale Savaşları’nda şehit düşen Türk askerleri anısına yapıldı. Türkiye’nin en çok ziyaret edilen anıtlarından biri. Çevresindeki sembolik şehitlikte, isimleri tespit edilebilen şehitlerin adları yazılı.

57. Piyade Alayı Şehitliği

Savaşın ilk günlerinde neredeyse tamamı şehit düşen 57. Alay’ın anısına yapılmış şehitlik. Savaşı Türk tarafından anlamak için en anlamlı duraklardan biri.

Conkbayırı

Çıkarma bölgesine hâkim, savaşın kilit tepelerinden biri. O dönemde 19. Tümen Komutanı olan Yarbay Mustafa Kemal, burada verdiği kararlarla tarihe geçti. Cep saatine çarpan şarapnel parçası hikâyesi de bu tepeyle anılıyor. Bugün Conkbayırı’nda bir Türk anıtı ve bir Yeni Zelanda anıtı birbirine çok yakın duruyor; çevrede özgün siper hatlarını da görebilirsiniz.

Arıburnu ve Anzak Koyu

Anzakların 25 Nisan 1915’te karaya çıktığı dar sahil ve dik yamaçlar. Kıyı boyunca şehitlikler ve anıtlar var. Atatürk’ün 1934’te savaşta ölen yabancı askerlerin anneleri için söylediği bilinen sözlerin yazılı olduğu anıt da Arıburnu’nda.

Kanlısırt

Ağustos 1915’te çok şiddetli çarpışmaların yaşandığı sırt; bugün burada bir Avustralya anıtı ve şehitliği bulunuyor.

Siperler

Bazı noktalarda karşılıklı siperler arasında yalnızca birkaç metre vardı. Korunmuş siper hatlarının yanında yürümek, savaşın gerçekliğini herhangi bir fotoğraftan daha iyi anlatıyor.

Ziyaret Görgü Kuralları

• Saygılı giyinin. Burası bir şehitlik ve anma alanı; çok açık kıyafetlerden kaçının.
• Sessiz olun. Anıtlarda ve şehitliklerde sesinizi alçak tutun.
• Anıtlara ve mezar taşlarına oturmayın, çıkmayın.
• Hatıra almayın, arkanızda bir şey bırakmayın. Doğal alanı koruyun.
• Dua ve anma yapanlara alan bırakın.

Ne Zaman Gitmeli?

İlkbahar ve sonbahar başı en rahat dönemler. Yazın alan sıcak ve gölgesiz; sabah erken başlayın. Kış serin, rüzgârlı ve yağışlı olabiliyor.

İki tarihe dikkat:

• 18 Mart: Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin yıl dönümü. Yarımada çok kalabalık oluyor.
• 25 Nisan: Anzak anma törenleri. Katılım için resmi kayıt gerekiyor, güvenlik kontrolleri sıkı ve Çanakkale ile Eceabat’ta konaklama çok erken doluyor.

Nasıl Gidilir?

İstanbul’dan Çanakkale’ye karayoluyla gidiliyor; 2022’de açılan 1915 Çanakkale Köprüsü sayesinde boğazı feribot beklemeden geçebiliyorsunuz. Yarımadadaki alanlar geniş bir bölgeye yayıldığı için kendi aracınız ya da bir tur şart. Çanakkale şehir merkezi ile yarımada arasında feribot seferleri de var.

Günübirlik mi, konaklamalı mı? İstanbul’dan günübirlik turlar mevcut, ama her yönde uzun bir yol var. Çanakkale’de bir gece kalıp yarımadaya tam bir gün ayırmak, üstelik ertesi gün Truva’yı da eklemek çok daha keyifli. Truva’yı Truva Antik Kenti rehberimizde anlattık.

Çocuklarla Gidecekseniz

Tarihe ilgi duyan, okul çağındaki çocuklar için Gelibolu çok öğretici bir gezi. Küçük çocuklar için ise uzun ve ciddi bir gün olabiliyor; molaları sık tutun ve alanın neden sessizlik gerektirdiğini önceden anlatın.