Meryem Ana Evi ve Ege'nin İnanç Rotası: Efes, Selçuk, Hierapolis

Hristiyanlığın ilk yüzyıllarına dair birçok hikâye Anadolu’da geçiyor. Aziz Pavlus’un yolculukları bu topraklardan geçti, Yeni Ahit’teki mektupların bir kısmının alıcısı Anadolu’daki cemaatlerdi ve Vahiy Kitabı’nda adı geçen yedi kilisenin tamamı bugünkü Ege ve Batı Anadolu’da. Bu yazıda, Ege kıyısındaki en önemli inanç mekânlarını ve onları saygıyla gezmenin yollarını anlatıyoruz. Bir notla başlayalım: Bu mekânların bazılarında tarih, bazılarında ise gelenek konuşuyor; ikisini ayırt etmeye özen gösterdik.

Meryem Ana Evi

Efes ile Selçuk’un üzerindeki Bülbüldağı’nın ormanlık yamacında, küçük bir taş şapel. Anlatılan geleneğe göre Meryem, ömrünün son dönemini, İsa’nın kendisini emanet ettiği havari Yuhanna ile birlikte Efes çevresinde yaşadı. Ev, 19. yüzyılın sonlarında bugünkü yerinde tespit edildi; o tarihten beri Katolik Kilisesi tarafından bir hac yeri olarak kabul ediliyor ve birkaç papa tarafından ziyaret edildi.

Meryem Ana Evi’ni özel kılan, iki inancı bir araya getirmesi: Kur’an’da adına bir sure bulunan Hz. Meryem, Müslümanlar için de kutsal bir şahsiyet; bu yüzden ziyaretçilerin önemli bir kısmı Müslüman. Şapelin yanındaki dilek duvarına dilekler bağlanıyor, aşağıdaki çeşmelerden su içiliyor.

Ziyaret ederken:

• Omuzları ve dizleri örten kıyafetler giyin.
• Şapelin içinde sessiz olun; fotoğraf kurallarını görevlilere sorun.
• En sakin saatler sabahın erken saatleri; öğle saatlerinde tur grupları yoğunlaşıyor.
• Meryem Ana Evi tepede olduğu için araçla ya da turla gidiliyor.

Efes: Aziz Pavlus’un Şehri

Roma döneminin en büyük kentlerinden biri olan Efes, Yeni Ahit’te Aziz Pavlus ile yakından ilişkilendiriliyor. Resullerin İşleri, Pavlus’un Efes’te iki yılı aşkın bir süre kalıp burada öğretmenlik yaptığını aktarıyor. Aynı kitapta, Artemis’in küçük gümüş heykellerini yapan zanaatkârların çıkardığı kargaşada kalabalığın kentin tiyatrosunda toplandığı anlatılıyor; bugün ziyaretçilerin bu hikâyeyle ilişkilendirdiği yer, yaklaşık 24.000 kişilik Büyük Tiyatro. Yeni Ahit’teki Efesliler’e Mektup, geleneksel olarak Pavlus’a atfediliyor ve bu kentin Hristiyanlarına hitap ediyor; Vahiy Kitabı’ndaki yedi kilise listesinde Efes ilk sırada. Kent ayrıca 431 yılında önemli bir kilise konsiline ev sahipliği yaptı.

Efes’i gezmenin pratik ayrıntılarını Efes Antik Kenti rehberimizde anlattık.

Aziz Yuhanna Bazilikası

Selçuk’taki Ayasuluk Tepesi’nde, geleneğe göre havari Yuhanna’nın mezarının üzerine İmparator Justinianus’un 6. yüzyılda yaptırdığı büyük bazilikanın kalıntıları. Sütunları ve planı bugün de seçilebiliyor; tepeden Selçuk ve çevresinin manzarası çok güzel. Hemen aşağıda, 1375’te yapılan İsa Bey Camii ve Artemis Tapınağı’nın kalıntıları var; üç yer kısa bir yürüyüşle birlikte gezilebiliyor.

Artemis Tapınağı

Antik Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri. Bugün yerinde yeniden dikilmiş tek bir sütun duruyor. Yine de Pavlus döneminde Efes’te Artemis kültünün ne kadar güçlü olduğunu ve yeni inancın burada neden bu kadar tartışma yarattığını anlamak için kısa bir durağa değer.

Hierapolis: Aziz Filippus Geleneği

Pamukkale travertenlerinin üzerindeki antik Hierapolis kenti, Hristiyan geleneğinde havari Filippus ile anılıyor. Filippus’un burada şehit edildiğine inanılıyor ve kentin yukarısındaki tepede onunla ilişkilendirilen bir anıt yapı (Martyrion) bulunuyor. Doğa harikası travertenlerle birlikte gezildiği için rotaya güzel bir ikinci gün oluyor. Ayrıntılar için Pamukkale ve Hierapolis rehberimize bakın.

Rotayı Genişletmek İsterseniz

• İstanbul: Ayasofya, Bizans döneminin en önemli yapısı ve mozaikleri hâlâ görülebiliyor. Bugün cami olarak kullanıldığı için ziyaretler namaz vakitlerine göre düzenleniyor; ayrıntılar İstanbul müze rehberimizde.
• Kapadokya: Göreme Açık Hava Müzesi’ndeki kaya kiliseleri, Bizans dönemi freskleriyle bölgedeki erken Hristiyan topluluklarının yaşamını gösteriyor. Bkz. Kapadokya’da 3 gün.
• Antakya: Yeni Ahit’e göre İsa’nın takipçilerine ilk kez “Hristiyan” denilen şehir. Bölgeyi planlamadan önce güncel durumu kontrol edin.

Ne Zaman Gitmeli?

Açık hava ören yerlerinde rahat yürümek için en iyi mevsimler bahar ve sonbahar. Yazın Efes’te gölge çok az; günü erken başlatıp öğle saatlerini serin bir yere bırakmak iyi olur. 15 Ağustos’ta (Meryem’in göğe kabulü) Meryem Ana Evi’nde düzenlenen ayin döneminde bölge kalabalıklaşıyor.

Gitmeden Önce

• Resullerin İşleri’nin Efes bölümlerini, Efesliler’e Mektup’u ve Vahiy Kitabı’ndaki yedi kilise bölümünü okumak yolculuğa anlam katıyor.
• Bölgedeki alanlarda bilgilendirme tabelaları az; tarih ile geleneği ayırt edebilen iyi bir rehber çok fark yaratıyor.
• Giriş koşullarını ve ziyaret saatlerini gitmeden resmi kaynaklardan kontrol edin.
• Rahat, tabanı kaymayan ayakkabı ve dini mekânlar için mütevazı kıyafetler alın.